آیا دستگاه‌های تصفیه هوا می‌توانند گازها را تصفیه کنند؟ جواب این سوال مثبت است. اما نه به شکلی که شما فکر می‌کنید.
فیلترهای هپای معمولی ساخته شده اند تا ذرات جامد مانند گرد و خاک، گرده گیاهان و قارچ را تا ابعاد 0.3 میکرون جذب کنند. پرکاربردترین فیلترهای ذرات می‌توانند ذرات تا ابعاد 0.003 میکروت یعنی سایز ویروس و یا ذرات دود اگزوز خودرو را جذب کنند. اما این فیلترها که معمولا از الیاف سنتتیک و یا غیر آلی ساخته شده اند، نمی‌توانند گازها را هم فیلتر کنند.
برخلاف آنچه بسیاری از برندها ادعا می‌کنند، روش‌هایی مانند تولید گاز ازوزون و استفاده از لامپ یو وی نیز، تاثیر بسیار کمی‌در از بین بردن گازها دارند. در واقع دستگاه‌های تصفیه هوایی که از این روش‌ها استفاده می‌کنند، ممکن است خود گازهای آلاینده دیگری به محیط اضافه کنند.
در این مقاله می‌خواهیم درباره علت نیاز به روش‌های خاص برای تصفیه گازها و پیدا کردن دستگاه تصفیه هوایی که این روش‌ها را استفاده می‌کند، صحبت کنیم.
بیایید درباره گازها صحبت کنیم!
برخلاف ذرات جامد، اتم و مولوکول گازها، شرایط فیزیکی ویژه ای دارد.
اتم‌ها در حالت گازی، با سرعت بسیار بالاتری نسبت به اتم جامدات حرکت کرده و همچنین بسیار کوچکتر (قطر متوسط 0.001 میکرون) هستند. گازها معمولا در محیط‌های داخلی تراکم بالایی دارند. مهم ترین گازهایی که شما باید بشناسید عبارتند از:

آلاینده‌های گازی: شامل گازهای حاصل از احتراق خودروها، رنگ، مواد شوینده و حتی فرش‌های جدید می‌شود. بوها نیز از جنس گاز هستند، اما می‌توانند گاهی سوار بر ذرات شوند.
ترکیبات آلی فرار: این ترکیبات در محیط‌های داخلی از رنگ، فرش و مبلمان متصاعد می‌شوند. برخی از ترکیبات آلی فرار باعث ایجاد سردرد، حساسیت‌های پوستی و تنفسی می‌شوند.مطالعات همچنین بین ترکیبات آلی فرار و انواع سرطان ارتباط برقرار کرده اند. فرمالدئید متداول ترین نوع این ترکیبات در محیط‌های داخلی است.
گازهای سمی: شامل، مونوکسید کربن، دی اکسید گوگرد و دی اکسید نیتروژن می‌شود. این گازها در مقادیر بالا بسیار کشنده و حتی در مقادیر پایین ایجادکننده مشکلات تنفسی و احساس خستگی هستند. در محیط‌های داخلی، سیستم‌های گرمایشی و وسایل گازی بد نگهداری شده می‌توانند باعث ایجاد این گازها شوند.

بهترین راه برای تصفیه گازهای آلاینده چیست؟

شما برای تصفیه گازهای آلاینده به روش کاملا متفاوتی نسبت به فیلتر ذرات معلق نیاز دارید.
اولین نکته‌ای که باید بدانید این است که دو روش برای تصفیه گازهای آلاینده وجود دارد: جذب سطحی و جذب شیمیایی
جذب سطحی زمانی اتفاق می‌افتد اتم‌ها و مولکول‌ها به سطح یک ماده جاذب چسبیده و به صورت فیزیکی به یکدیگر متصل می‌شوند. مقدار گازی که یک ماده جاذب می‌تواند در خود نگه دارد، یک درصد قطعی از وزن جاذب است.
جذب شیمیایی نیز زمانی اتفاق می‌افتد که مولکول‌های گاز به صورت شیمیایی با ماده جاذب واکنش نشان دهند. این اتفاق روی سطح ماده شیمیایی می‌افتد، البته هیچ جذب سطحی اتفاق نمی‌افتد. جذب شیمیایی به صورت محصول جانبی از خود آب و اکسیژن در هوا به جا می‌گذارد.
برای دستیابی به بهترین راندمان در تصفیه گازها، به مواد متعددی که هر دو نوع جذب سطحی و جذب شیمیایی را انجام می‌دهند، نیاز دارید.

جذب سطحی
برای جذب سطحی کافیست تنها این دو کلمه را به یاد داشته باشید: کربن فعال
کربن فعال یا زغال فعال رایج ترین نوع جاذب سطحی قابل استفاده در تصفیه هوا است. این ماده می‌تواند از زغال سنگ، پوست نارگیل، چوب و مواد دیگر گرفته شود. کربن اکتیو گرانولی موثرترین نوع فیلتر است زیرا منافذ بسیار بزرگ در سطح آن اجازه می‌دهند ترکیبات مختلفی جذب شوند.
کربن توسط یک فرآیند فعال سازی بخاری، فعال می‌شود که در این فرآیند ساختار کربن پر از خلل و فرج می‌شود. کربن فعال مانند یک اسفنج کوچک دارای خلل و فرج متعددی است که به کربن یک سطح داخلی بسیار بزرگ می‌دهند. سطح کربن سپس مولکول‌های گازی بسیاری را به خود جذب کرده و آن‌ها را به سطح کربن می‌‌چسباند.
یک فیلتر کربن اکتیو در صورتی موثر خواهد بود که مقدار کربن در آن به حدی باشد که هوایی که از فیلتر عبور می‌کند، بتواند مولکول‌های آلاینده خود را در آن ته نشین کند. به همین علت دستگاه‌های تصفیه هوای استاندارد برای تصفیه گازها مقادیر بالایی از کربن اکتیو در فیلترهای خود استفاده می‌کنند. هر قدر مقدار کربن بیشتر باشد ، سطح موجود برای به دام انداختن مولکول‌های گاز نیز بیشتر خواهد بود.

اما کدام نوع کربن فعال موثرترین است؟
دو نوع اصلی از کربن فعال در تصفیه و فیلتراسیون هوا استفاده می‌شود: پوسته نارگیل و زغال سنگ
کربن فعال پوست نارگیلی ارزان قیمت، رایج و کم کیفیت است. این نوع از کربن بسیار نرم بوده و در حین جابه جایی و استفاده از خود گرده تولید می‌کند. در مقایسه با کربن فعال زغالی، این نوع فیلتر خلل و فرج کمتری دارد. همچنین برخی گزارشات حاکی از بروز حساسیت در افراد نسبت به گرد کربن پوست نارگیلی بوده است.
کربن فعال زغال سنگی سطح داخلی بسیار بزرگی دارد. این نوع از کربن نسبت به پوست نارگیل تثیر بیشتری در حذف آلاینده‌ها دارد.
باید بدانید برخی از برندها در فیلترهای کربن فعال خود، از ماده پرکننده زئولیت استفاده کرده که قیمت پایین تری داشته اما تاثیری فرای کربن اکتیو ندارد.
جالب است بدانید در صورتی که قبل از مرحله جذب گاز و بو، از یک پیش فیلتر مناسب استفاده شود، خلل و فرج کربن اکتیو بسیار دیرتر توسط ذرات اشباع شده و راندمان بیشتری در جذب گاز و بو خواهد داشت.

میزان فعال سازی
یک عامل موثر دیگر در راندمان کربن اکتیو برای تصفیه هوای محیط‌های داخلی، میزان فعال شدگی آن است. بسیاری از فیلترهای کربن فعال برای کاربردهای صنعتی طراحی شده‌اند که در آن‌ها کربن تا حد امکان حفره‌های بیشتری دارد. با وجود اینکه میزان بالای فعال سازی، راندمان کربن در جذب گازها با تراکم بالا را افزایش می‌دهد، این موضوع تاثیر در از بین بردن بو را نیز پایین می‌آورد. این موضوع ممکن است برخلاف شهود به نظر برسد، اما فعال سازیِ بیشتر مساوی با حفره‌های بزرگتر است در صورتی که تنها حفره‌های بسیار ریز می‌توانند بوی نامطبوع را در محیط‌هایی مانند منازل و ادارات از بین ببرند.

جذب شیمیایی
در فرایند جذب شیمیایی هم جذب سطحی و هم واکنش‌های شیمیایی روی سطح ماده جاذب اتفاق می‌افتد. این واکنش‌های شیمیایی اضافه، کارایی فیلتر را مقابل برخی آلاینده‌ها بالا می‌برد.
پرمنگنات پتاسیم نمونه یک ماده جاذب شیمیایی رایج است که در دستگاه‌های تصفیه هوای فاز گازی با کیفیت بالا استفاده شده است. پرمنگنات پتاسیم آلاینده‌هایی مانند فرمالدئید، سولفید هیدروژن و دی اکسید گوگرد را به صورت دائمی‌تبدیل به محصولات جانبی بی خطر می‌کند.

آیا روشی برای حذف گازها وجود دارد که خطرناک باشد؟
برخی دستگاه‌های تصفیه هوا از روش‌های خطرناک برای حذف آلاینده‌های گازی استفاده می‌کنند. گاهی در برخی از این روش‌ها مجدداً محصولات جانبی جدیدی به هوا اضافه می‌شود. مهمترین موارد این روش‌های خطرناک دستگاه‌های تصفیه هوای مولد اوزون هستند که از روش اکسیدان فوتوکاتالیتیک به همراه لامپ یووی استفاده می‌کنند.

دستگاه‌های تصفیه هوای مولد اوزون
ژنراتورهای اوزون دستگاه‌های تصفیه هوایی هستند که به صورت عمدی از گاز اوزون به عنوان یک ماده پاک کننده هوا استفاده میکنند.
اوزون یک گاز واکنش گرا است که از 3 اتم اکسیژن تشکیل شده و مهمترین عنصر تشکیل دهنده مه‌دود است. اوزون در مقادیر پایین تاثیر بسیار بسیار کمی‌در از بین بردن آلاینده‌های هوا دارد. با این حال استنشاق گاز اوزون حتی در مقادیر بسیار پایین می‌تواند سیستم تنفسی افراد را آزار داده و موجب سرفه، تنگی نفس و درد قفسه سینه شود.
تماس بلند مدت با گاز اوزون باعث ایجاد آسم در افراد شده و گاهی اوقات حتی منجر به مرگ می‌شود. بر اساس تحقیقات انجام شده دستگاه‌های تصفیه هوای مولد اوزون، در کالیفرنیا ممنوع هستند.

دستگاه‌های تصفیه هوای فتوکاتالیتیک
در این روش از یک لامپ یو وی و ماده کاتالیزور استفاده می‌شود و در نتیجه واکنش نور و ماده کاتالیزور، برخی از گازهای آلاینده تبدیل به محصولات جانبی بی خطر می‌شوند.
تیتانیوم دی اکسید یکی از رایج ترین کاتالیزورها است. ایده اصلی این است که زمانی که از این ماده استفاده می‌شود دستگاه تصفیه هوا گازهای مضر را تبدیل به دی اکسید کربن و آب کند. اما در واقع در این دستگاه‌ها محصولات جانبی مانند فرمالدئید تولید می‌شود.

به خاطر داشته باشید قبل از خرید دستگاه تصفیه هوا حتما مشخصات فنی آن را مطالعه کنید و تنها به تبلیغات توجه نکنید.
در صورتیکه تصفیه گاز‌ها و بو اهمیت زیادی برای شما دارد حتما از دستگاه تصفیه هوایی با مقادیر بالای کربن اکتیو همراه با آلومینای اشباع شده با پرمنگنات پتاسیم برای هدف گرفتن آلاینده‌های وسیع‌تر و مختلف استفاده کنید. برای اطلاعات بیشتر درباره نحوه انتخاب دستگاه تصفیه هوای مناسب به راهنمای انتخاب دستگاه تصفیه هوا مراجعه نمایید.