راهنمای انتخاب دستگاه تصفیه هوای خانگی

پاییز 97

مقدمه

هر ساله در اوایل فصل پاییز و در آستانه وقوع پدیده وارونگی هوا و شیوع فراگیر آلودگی، توجهات بسیاری به موضوع آلودگی هوا و مباحث مربوط به آن از جمله بحث کیفیت هوای داخلی و خرید دستگاه تصفیه هوا معطوف می‌شود. شرکت ایران ایرپروس با سابقه‌ای طولانی و پربار در زمینه امر تصفیه هوا و فیلتراسیون هوا، سال‌هاست که علاوه بر فروش و تامین انواع دستگاه تصفیه هوا و فیلتر هوا، در زمینه افزایش آگاهی و دانش عمومی ‌مرتبط با هوای پاک نیز فعالیت می‌کند. در سال‌های گذشته در بخش خواندنی‌های وب‌سایت ایرپروس و سایر منابع آنلاین وابسته به این شرکت، مطالب متعددی در این زمینه منتشر شده است. اما از آنجاییکه با پیشرفت روزافزون علم، تغییرات بسیاری در فناوری‌ها و علوم مختلف اتفاق افتاده و همچنین با توجه به اینکه با قابل‌دسترس‌تر شدن اینترنت و اطلاعات آنلاین، امکان پخش مفاهیم اشتباه و متعدد بسیار رایج است، ایران ایرپروس هرساله مطالب راهنمای خود را بر اساس جدیدترین منابع علمی، به روز می‌کند. در راهنمای ذیل، سعی بر این شده است که تمامی ‌مسائل مرتبط با آلودگی هوای شهری و داخلی و همچنین نکات لازم برای خرید دستگاه تصفیه هوایی مناسب، با ارجاع به جدیدترین و معتبرترین منابع علمی توضیح داده شود.

هیولای آلودگی هوا

هیولایی به نام آلودگی هوا

می‌توانیم این مقدمه را نیز مانند سایر مطالبِ مشابه، با سر دادنِ دادِ سخن درباره گسترش روزافزون آلودگی هوا شروع کنیم. از بدی‌های آن بگوییم و لزوم مقابله با آن. از نیاز به این که از وسایل نقلیه عمومی‌ استفاده کنیم و از افراد بخواهیم کمتر سیگار بکشند. گرچه در صحت این صحبت‌ها هیچ تردیدی وجود ندارد، اما به نظر ما وقت آن رسیده است که صحبت‌های تئوریک را کنار بگذاریم و با واقعیات روبه رو شویم. معضل آلودگی هوا سال‌هاست از کنترل خارج شده است. باوجود اینکه هر ساله اقدامات مختلفی از طرف سازمان‌هایی مانند شهرداری و سازمان محیط زیست برای پیشگیری و تعدیل این معضل انجام می‌گیرد، اما سرعت رشد این هیولای محیط زیستی، بسیار بیشتر از اقدامات صورت‌گرفته است.

آلودگی هوا چیست؟

تقریبا همه ما تعاریف کلی آلودگی هوا را می‌دانیم. بر اساس تعریف سازمان کنترل کیفیت هوای تهران، آلودگی هوا عبارت است از:

” وجود یک یا چند آلوده کننده در هوای آزاد با کمیت‌ها، ویژگی‌ها و زمانِ ماند که برای زندگی انسان، گیاهان یا حیوانات و برای اموال مضر باشند و یا بطور غیر قابل قبولی مخل استفاده راحت از زندگی گردد.”

سازمان حفاظت از محیط زیست ایران نیز آلودگی هوا را به این شکل تعریف می‌کند:

” وجود و پخش یک یا چند آلوده‌کننده اعم از جامد، مایع، گاز، تشعشع پرتوزا و غیرپرتوزا در هوای آزاد به مقدار و مدتی که کیفیت آن را بطوری‌که زیان‌آور برای انسان و سایر موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد، تغییر دهد.”

ضمنا شاید برایتان جالب باشد که بدانید آلودگی هوا پدیده جدیدی نیست و تعاریف بسیار قدیمی‌تری نیز دارد. یکی از قدیمی‌ترین تعاریف این پدیده، به دوران خوارزمشاهیان برمی‌گردد. ابوابراهیم اسماعیل بن‌الحسن بن‌محمد بن‌احمد الحسینی الجرجانی در کتاب ذخیره‌ خوارزمشاهی، کیفیت هوا را چنین تعریف نموده است:

” اگر چه هوا را کیفیتی خاصه است و … این هوا که گرد مردم اندر آمده است و بدو نزدیک است هوای خالص نیست. لکن آمیخته است به بخارها و دودها و گردها و غیر آن و از کیفیت هر چیزی کیفیتی دیگر گیرد و همچنین اندر هر فصلی از فصل‌های سال از کیفیت خاص خویش بگردد. … و هوای نیک هوای صافی باشد که هیچ چیز غریب با وی آمیخته نبود”.

اما بیایید کمی‌ از تعاریف کلی و کتابی دور شده و کاربردی‌تر به آن نگاه کنیم. به تصاویر زیر دقت کنید. در این تصاویر دو ابزار سنجش آلودگی هوا (ابزار سمت چپ برای سنجش میزان ذرات معلق و ابزار دیگر برای سنجش میزان آلاینده شیمیاییِ فرمالدئید) دیده می‌شوند.

تصویر سمت چپ، میزان وجود مواد اضافی در محیط در ساعت ۱۱ صبح و تصویر دوم، مواد اضافی هوای محیط را در ساعت ۱۱:۱۰ پس از روشن کردن یک کبریت و استفاده از یک اسپری نشان می‌دهد. همانطور که می‌بینید، در تصویر دوم، میزان مواد اضافی موجود در محیط اعم از گاز و ذره بالاتر رفته و افزایش یافته است. این موضوع دقیقا همان چیزی است که ما از آن به عنوان آلودگی هوا یاد می‌کنیم.

آلودگی هوا چیست؟

تقریبا همه ما تعاریف کلی آلودگی هوا را می‌دانیم. بر اساس تعریف سازمان کنترل کیفیت هوای تهران، آلودگی هوا عبارت است از:

” وجود یک یا چند آلوده کننده در هوای آزاد با کمیت‌ها، ویژگی‌ها و زمانِ ماند که برای زندگی انسان، گیاهان یا حیوانات و برای اموال مضر باشند و یا بطور غیر قابل قبولی مخل استفاده راحت از زندگی گردد.”

سازمان حفاظت از محیط زیست ایران نیز آلودگی هوا را به این شکل تعریف می‌کند:

” وجود و پخش یک یا چند آلوده‌کننده اعم از جامد، مایع، گاز، تشعشع پرتوزا و غیرپرتوزا در هوای آزاد به مقدار و مدتی که کیفیت آن را بطوری‌که زیان‌آور برای انسان و سایر موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد، تغییر دهد.”

ضمنا شاید برایتان جالب باشد که بدانید آلودگی هوا پدیده جدیدی نیست و تعاریف بسیار قدیمی‌تری نیز دارد. یکی از قدیمی‌ترین تعاریف این پدیده، به دوران خوارزمشاهیان برمی‌گردد. ابوابراهیم اسماعیل بن‌الحسن بن‌محمد بن‌احمد الحسینی الجرجانی در کتاب ذخیره‌ خوارزمشاهی، کیفیت هوا را چنین تعریف نموده است:

” اگر چه هوا را کیفیتی خاصه است و … این هوا که گرد مردم اندر آمده است و بدو نزدیک است هوای خالص نیست. لکن آمیخته است به بخارها و دودها و گردها و غیر آن و از کیفیت هر چیزی کیفیتی دیگر گیرد و همچنین اندر هر فصلی از فصل‌های سال از کیفیت خاص خویش بگردد. … و هوای نیک هوای صافی باشد که هیچ چیز غریب با وی آمیخته نبود”.

اما بیایید کمی‌ از تعاریف کلی و کتابی دور شده و کاربردی‌تر به آن نگاه کنیم. به تصاویر زیر دقت کنید. در این تصاویر دو ابزار سنجش آلودگی هوا (ابزار سمت چپ برای سنجش میزان ذرات معلق و ابزار دیگر برای سنجش میزان آلاینده شیمیاییِ فرمالدئید) دیده می‌شوند.

تصویر سمت چپ، میزان وجود مواد اضافی در محیط در ساعت ۱۱ صبح و تصویر دوم، مواد اضافی هوای محیط را در ساعت ۱۱:۱۰ پس از روشن کردن یک کبریت و استفاده از یک اسپری نشان می‌دهد. همانطور که می‌بینید، در تصویر دوم، میزان مواد اضافی موجود در محیط اعم از گاز و ذره بالاتر رفته و افزایش یافته است. این موضوع دقیقا همان چیزی است که ما از آن به عنوان آلودگی هوا یاد می‌کنیم.

میزان آلودگی هوا در ساعت 11:10
سنجش ذرات معلق
میزان آلودگی هوا در ساعت 11
سنجش آلودگی هوا
تصویر بعد
تصویر قبل
نمودار کیفیت هوای تهران در شرایط پاک

نکته‌ای که باید بدانید این است که همانطور که جرجانی گفته ” هوا از کیفیت هر چیزی کیفیتی دیگر گیرد” و هیچگاه صاف و بدون هیچ ماده اضافی نخواهد ماند و همیشه مقادیری از آلودگی و مواد اضافه را در خود خواهد داشت. به این معنی که حتی در روزهای پاک نیز مقادیری آلاینده در هوا وجود دارند.

اما چه زمانی این مواد اضافی، اهمیتی از جنس آلاینده پیدا می‌کنند؟ این مواد اضافی همگی آلاینده هستند اما زمانی که تراکم و مقدار برخی از انواع آن، که اثرات بهداشتی بیشتری دارند، به بالاتر از مقدار خاصی می‌رسد، این حالت را هوای آلوده می‌نامند.

برای مثال تصویر رو‌به رو مربوط به گزارش کیفیت هوای روز ۱۲ آبان ماه سال ۱۳۹۷ است. در این گزارشات از ۶ آلاینده برای تعیین کیفیت هوا استفاده می‌شود. این آلاینده‌ها شامل گاز مونوکسید کربن، گاز اوزون، گاز دی اکسید نیتروژن، گاز دی اکسید گوگرد، ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون و ذرات معلق کوچکتر از ۱۰ میکرون می‌شود. همانطور که در سمت چپ نمودار مشاهده می‌کنید، زمانی که شاخص یکی از این آلاینده‌ها به بالاتر از ۱۰۰ برسد، کیفیت هوا وارد شرایط ناسالم می‌شود. در روز ۱۲ آبان با وجود اینکه این آلاینده‌ها همچنان در هوای شهر موجود هستند، به خاطر تراکم کم‌شان (شاخص کمتر از ۵۰) هوای شهر تهران در شرایط پاک یعنی بهترین حالت خود قرار داشته است.

نکته‌ای که باید بدانید این است که همانطور که جرجانی گفته ” هوا از کیفیت هر چیزی کیفیتی دیگر گیرد” و هیچگاه صاف و بدون هیچ ماده اضافی نخواهد ماند و همیشه مقادیری از آلودگی و مواد اضافه را در خود خواهد داشت. به این معنی که حتی در روزهای پاک نیز مقادیری آلاینده در هوا وجود دارند.

اما چه زمانی این مواد اضافی، اهمیتی از جنس آلاینده پیدا می‌کنند؟ این مواد اضافی همگی آلاینده هستند اما زمانی که تراکم و مقدار برخی از انواع آن، که اثرات بهداشتی بیشتری دارند، به بالاتر از مقدار خاصی می‌رسد، این حالت را هوای آلوده می‌نامند.

برای مثال تصویر رو‌به رو مربوط به گزارش کیفیت هوای روز ۱۲ آبان ماه سال ۱۳۹۷ است. در این گزارشات از ۶ آلاینده برای تعیین کیفیت هوا استفاده می‌شود. این آلاینده‌ها شامل گاز مونوکسید کربن، گاز اوزون، گاز دی اکسید نیتروژن، گاز دی اکسید گوگرد، ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون و ذرات معلق کوچکتر از ۱۰ میکرون می‌شود. همانطور که در سمت چپ نمودار مشاهده می‌کنید، زمانی که شاخص یکی از این آلاینده‌ها به بالاتر از ۱۰۰ برسد، کیفیت هوا وارد شرایط ناسالم می‌شود. در روز ۱۲ آبان با وجود اینکه این آلاینده‌ها همچنان در هوای شهر موجود هستند، به خاطر تراکم کم‌شان (شاخص کمتر از ۵۰) هوای شهر تهران در شرایط پاک یعنی بهترین حالت خود قرار داشته است.

نمودار کیفیت هوای تهران در شرایط پاک

تصویر بعد مربوط به تابستان سال گذشته می‌باشد. همانطور که می‌بینید به علت عبور شاخص ۳ آلاینده‌ از حد سلامت، هوای شهر در روز ۲۹ مرداد سال ۹۷ در حالت ناسالم برای گروه‌های حساس قرار داشته است.

(برای مشاهده آرشیو گزارش‌های روزانه شرکت کنترل کیفیت هوا می‌توانید روی این لینک کلیک نمایید.)

نمودار کیفیت هوای تهران در شرایط ناسالم

آلودگی هوا از کجا می‌آید؟

منشاء آلودگی هوا ممکن است طبیعی باشد نظیر ذرات و خاکستر آتشفشان و گازهای ناشی از آن، فساد مواد آلی و اجساد حیوانات و بقایای تنه درختان که تحت تاثیر باکتری‌ها تولید فساد می‌کنند و یا مصنوعی و انسانی مانند: نیروگاه، پتروشیمی، کارخانجات مواد شیمیایی و تولید مصالح ساختمانی، دود حاصل از استعمال دخانیات و ….

ابعاد ذرات معلق در مقایسه با قطر موی انسان

آلودگی هوا شامل چه مواردی می‌شود؟

آلودگی هوا به طور کلی به ۲ دسته تقسیم می‌شود: ذرات و گازها.

ذرات معلق ترکیبی از ذرات جامد و مایع هستند مانند گرد و خاک، دوده و … . ذرات معلق که در زبان انگلیسی به آن‌ها particulate matter گفته می‌شود، ابعاد متفاوتی دارند. برخی ذرات مانند گرد و خاک و دوده به حدی بزرگ هستند که با چشم غیرمسلح دیده می‌شوند. برخی دیگر ابعادی بسیار کوچک داشته و تنها با میکروسکوپ الکترونی دیده می‌شوند.

ذرات از لحاظ ابعادی به ۳ گروه ذرات درشت (coarse)، ذرات ریز (fine) و ذرات فوق ریز (ultrafine) طبقه بندی می‌شوند.

ذرات درشت (coarse): ذراتی با ابعادی بزرگ تر از ۲.۵ میکرون و کوچک‌تر از ۱۰ میکرون مانند گرده گیاهان، و قارچ‌ها. این ذرات حدودا ۱ % ذرات معلق در هوا را تشکیل می‌دهند.

ذرات ریز (fine): ذراتی با ابعادی بین ۲.۵ تا ۰.۱ میکرون مانند گرد و خاک، مایت‌های خاکی، آلرژن‌ها، باکتری‌ها و برخی ویروس‌ها. این ذرات حدودا ۱۹ % ذرات موجود در هوا را تشکیل می‌دهند.

ذرات فوق ریز (ultrafine): ذراتی با ابعاد بین ۰.۱ تا ۰.۰۰۳ میکرون مانند ویروس‌ها، دوده و ذرات دود سیگار. این ذرات حدودا ۸۰ % ذرات معلق موجود در هوا را تشکیل می‌دهند.

در تصویر رو‌به رو می‌توانید با مقایسه ابعاد ذرات با قطر یک تار موی انسان، تصور کامل‌تری از ذرات معلق داشته باشید.

آلودگی هوا شامل چه مواردی می‌شود؟

آلودگی هوا به طور کلی به ۲ دسته تقسیم می‌شود: ذرات و گازها.

ذرات معلق ترکیبی از ذرات جامد و مایع هستند مانند گرد و خاک، دوده و … . ذرات معلق که در زبان انگلیسی به آن‌ها particulate matter گفته می‌شود، ابعاد متفاوتی دارند. برخی ذرات مانند گرد و خاک و دوده به حدی بزرگ هستند که با چشم غیرمسلح دیده می‌شوند. برخی دیگر ابعادی بسیار کوچک داشته و تنها با میکروسکوپ الکترونی دیده می‌شوند.

ذرات از لحاظ ابعادی به ۳ گروه ذرات درشت (coarse)، ذرات ریز (fine) و ذرات فوق ریز (ultrafine) طبقه بندی می‌شوند.

ذرات درشت (coarse): ذراتی با ابعادی بزرگ تر از ۲.۵ میکرون و کوچک‌تر از ۱۰ میکرون مانند گرده گیاهان، و قارچ‌ها. این ذرات حدودا ۱ % ذرات معلق در هوا را تشکیل می‌دهند.

ذرات ریز (fine): ذراتی با ابعادی بین ۲.۵ تا ۰.۱ میکرون مانند گرد و خاک، مایت‌های خاکی، آلرژن‌ها، باکتری‌ها و برخی ویروس‌ها. این ذرات حدودا ۱۹ % ذرات موجود در هوا را تشکیل می‌دهند.

ذرات فوق ریز (ultrafine): ذراتی با ابعاد بین ۰.۱ تا ۰.۰۰۳ میکرون مانند ویروس‌ها، دوده و ذرات دود سیگار. این ذرات حدودا ۸۰ % ذرات معلق موجود در هوا را تشکیل می‌دهند.

در تصویر رو‌به رو می‌توانید با مقایسه ابعاد ذرات با قطر یک تار موی انسان، تصور کامل‌تری از ذرات معلق داشته باشید.

ابعاد ذرات معلق در مقایسه با قطر موی انسان

اهمیت ابعاد ذرات معلق در این است که مشخص می‌کند آن ذره زمانی که توسط انسان استنشاق شود، در کدام قسمت بدن ته نشین می‌شود. ذرات درشت ممکن است در بینی شما به دام بیفتند، در حالی که ذرات ریز به ریه‌ها و دریچه‌های تنفسی و ذرات فوق ریز به جریان خون شما وارد می‌شوند. تماس و استنشاق بلند مدت ذرات معلق منجر به ابتلا به انواع بیماری‌های تنفسی مانند آسم و آلرژی ، بیماری‌های ریوی مانند برونشیت، بیماری‌های قلبی و انواع سرطان‌ها می‌شود. تصویر سمت راست عمق نفوذ انواع ذرات معلق به بدن را نشان می‌دهد.

اهمیت ابعاد ذرات معلق در این است که مشخص می‌کند آن ذره زمانی که توسط انسان استنشاق شود، در کدام قسمت بدن ته نشین می‌شود. ذرات درشت ممکن است در بینی شما به دام بیفتند، در حالی که ذرات ریز به ریه‌ها و دریچه‌های تنفسی و ذرات فوق ریز به جریان خون شما وارد می‌شوند. تماس و استنشاق بلند مدت ذرات معلق منجر به ابتلا به انواع بیماری‌های تنفسی مانند آسم و آلرژی ، بیماری‌های ریوی مانند برونشیت، بیماری‌های قلبی و انواع سرطان‌ها می‌شود. تصویر زیرعمق نفوذ انواع ذرات معلق به بدن را نشان می‌دهد.

عمق نفوذ ذرات معلق با ابعاد مختلف

بخش دوم آلودگی هوا، گازهای آلاینده هستند. این گازها شامل مواردی مانند دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد، اوزون، بنزن، ترکیبات آلی فرار، رادون، مونوکسید و دی اکسید کربن می‌شوند. تقریبا تمامی‌این گازها جزو آلاینده‌های خطرناک هستند و تماس با آن‌ها، عوارض بسیاری را در پی دارد. در تصویر زیر می‌توانید تعدادی از گازهای آلاینده هوا، فرمول شیمیایی‌ و منابع‌شان را مشاهده نمایید.

راهنمای گازهای آلاینده هوا و منابعشان

اهیمیت کیفیت و آلودگی هوای داخلی

عبارت کیفیت هوای داخلی یا Indoor Air Quality به کیفیت و میزان آلودگی هوای داخل منازل و سایر محیط‌های بسته و ارتباطِ آن با سلامت و راحتی ساکنین آن محیط اشاره می‌کند. کیفیت هوای محیط داخلی تاثیرات متفاوت و فراوانی بر افراد دارد. برخی از این اثرات کوتاه مدت بوده و به سرعت قابل مشاهده هستند مانند سرفه کردن، عطسه، آبریزش بینی و سردرد. برخی نیز در بلند مدت اثرات خود را بر سلامتی افراد می‌گذارند. اثرات بلند مدت به خصوص در مورد افرادی که مدت زمان زیادی را در یک محیط می‌گذرانند محسوس است. مانند دانش آموزانی که زمان زیادی در یک سال را در کلاس می‌گذرانند یا کارمندانی که زمان زیادی از روز خود را در اداره و محل کار سپری کرده و به سندرومِ ساختمانِ بیمار مبتلا می‌شوند.

اهمیت کیفیت مناسب هوای داخلی و کنترل آلودگی آن، از آنجایی ناشی می‌شود که افراد معمولا دو سوم روز خود را در محیط داخلی مانند خانه، محل کار، مدرسه و مهدکودک می‌گذرانند و به خصوص در فصل پاییز و زمستان، از آنجایی که هوای فضای بیرون سرد و در اکثر مواقع آلوده است، در و پنجره‌های منزل با دقت بسته نگه داشته شده و در نتیجه آلودگی‌ای که از منابع خانگی تولید می‌شود، در محیط مانده، متراکم شده و در نتیجه بر اساس تحقیقات، ۲ تا ۵ برابر بیشتر از فضای بیرونی می‌شود. آمارهای سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهند سالیانه ۴.۳ میلیون نفر از تماس با آلودگی هوای داخلی جان خود را از دست می‌دهند.

آلودگی هوای داخلی نیز شامل هر دو گروه ذرات معلق و گازها شده و از منابع مختلفی مانند پخت و پز، مواد شوینده و … نشات می‌گیرد. در اینفوگرافیک زیر می‌توانید برخی از منابع ایجاد آلودگی هوای داخلی را مشاهده نمایید.

اینفوگرافیک توضیح آلودگی هوا

رادون یک گاز رادیواکتیوِ بی بو و بیرنگ است که در محیط‌های داخلی به فراوانی یافت می‌شود. این گاز از اورانیومِ منابع طبیعی، مانند سنگ، خاک، آب زیرزمینی، گاز طبیعی و مواد معدنی ساختمانی ناشی می‌شود. زمانی که اورانیوم شکسته می‌شود، گاز رادون متصاعد شده و ذرات رادیواکتیوی به نام progeny منتشر می‌کند که می‌توانند به ذرات گرد و خاک بچسبند. ذراتِ رادون می‌توانند در ریه‌ها ته‌نشین شوند و بافت‌های سیستم تنفسی را به شدت آزرده کنند. گاز رادون معمولا از طریق ترک‌ها و حفره‌های دیوارها و زمین می‌تواند وارد منازل شود. رادون همچنین گاهی در آب چاه‌ها نیز حاضر بوده و زمانی که برای استحمام و سایر فعالیت‌های خانگی استفاده شود ، به هوا منتشر می‌شود. در تعدادی از منازل، مواد ساختمانی نیز می‌توانند گاز رادون را از خود متصاعد کنند.

راهکارهای حذف آلودگی هوای داخلی

سه راهکار بسیار ساده برای کاهش حجم آلودگی هوای داخلی شامل کنترل از منشا، تهویه و تصفیه هوا می‌باشد. مطالب زیر برگرفته از راهنمای سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا برای کیفیت هوای داخلی و انتخاب دستگاه تصفیه هوای خانگی است.

علامت فیلتراسیون و دستگاه تصفیه هوا

تصفیه هوا

راهکار سوم کاهش آلودگی هوای داخلی از طریق تصفیه و فیلتراسیون می‌باشد و در صورتی که در کنار دو راهکار قبلی استفاده شود، بسیار مفید خواهد بود. اما دانستن این موضوع ضروری است که اگر حجم آلودگی هوای محیط داخلی بالا و تهویه نیز ناکافی باشد، تصفیه هوا به تنهایی جایگزین کافی برای دو راهکار دیگر نیست. استفاده از یک دستگاه تصفیه هوا می‌تواند مقادیر ذرات معلق محیط را کنترل کرده و آلاینده‌های گازی داخل منزل را کاهش دهد.

علامت تهویه هوا

تهویه

تهویه نیز یک راهکار موثر برای کاهش آلودگی هوای داخلی است. در این راهکار هوای محیط داخل و بیرون با یکدیگر و به طور مکرر تعویض می‌شوند. ورود هوای تازه از بیرون اهمیت بسیاری در کیفیت هوای محیط داخلی دارد. در فرآیندی به نام فیلتراسیون داخلی ، هوای بیرون از طریق منافذ ، ترک دیوارها ، سقف، پنجره‌ها و درها به داخل خانه جاری می‌شود. تهویه طبیعی، به حرکت هوا از طریق پنجره‌ها و درهای باز اشاره دارد. بسیاری از سیستم‌های گرمایش و تهویه مطبوع خود به صورت مکانیکی هوای بیرون را داخل خانه نمی‌آورند.

علامت کنترل از منشا

کنترل از منشا

کنترل از منشا، تمامی‌ منابع ایجاد آلودگی را حذف کرده و یا شدت تولید آن‌ها را کاهش می‌دهد. این راه معمولا موثرترین روش برای کاهش آلودگی هوای داخلی است. منابع آلودگی بسیاری در محیط‌های داخلی به خصوص خانه وجود دارند که می‌توانند کنترل شده و یا به کل حذف شوند. برای مثال چوب خالص و یا مواد جایگزین می‌توانند به جای محصولات چوبی فشرده شده که منبع تولید فرمالدئید هستند، استفاده شوند. افراد سیگاری می‌توانند بیرون از منزل سیگار استعمال کنند. وسایل احتراقی نیز می‌توانند طوری تعمیر و تنظیم شوند که کمتر گاز آلاینده تولید کنند.

دو روش اصلی تهویه که می‌تواند در تمامی‌ منابع استفاده شوند، تهویه عمومی‌ و محلی هستند:

تهویه عمومی‌ فضا از طریق فیلتراسیون داخلی، تهویه طبیعی و یا تهویه مکانیکی، هوای بیرون را به داخل آورده، در منزل سیرکوله کرده و هوای آلوده شده را به بیرون می‌برد. اگرچه این روش وابسته شرایط هوایی بیرون است، در صورتی که بتوان از آن استفاده کرد، حجم آلودگی هوای داخل را به مقدار زیادی پایین آورده و کیفیت هوای داخلی را به شدت افزایش می‌دهد. البته هوای محیط بیرون به هیچ عنوان نباید در شرایط ناپاک و ناسالم باشد.

تهویه محلی از طریق اگزوز فن‌ها، در سرویس‌های بهداشتی و آشپزخانه‌ها و گاهی از طریق پنجره‌ها و درهای باز ، رطوبت اضافه و آلاینده‌های داخلی را از بین برده و اجازه پخش شدن آن‌ها در سایر فضاها را نمی‌دهد. استفاده از اگزوز فن‌ها باعث می‌شود هوای بیشتری از بیرون به خانه وارد شود.

به تازگی در طراحی‌های ساختمانی جدید، راهکارهایی برای آوردن هوای تازه از بیرون از طریق سیستم‌های تهویه در نظر گرفته می‌شود. این طراحی‌ها گاهی شامل دستگاه‌های تهویه بازیابی گرما هستند تا هزینه‌های گرمایش و سرمایش هوایی که از بیرون وارد می‌شود را کاهش دهند.

دستگاه تصفیه هوای خانگی

آلاینده‌های هوای داخلی می‌توانند عوارض بسیاری بر سلامتی افراد داشته باشند. برخی از این آلاینده‌ها از هوای بیرون آمده و برخی دیگر از منابع داخلی و فعالیت‌های خانگی مانند پخت و پز، شست و شو و نظافت، دود تنباکوی دست دوم، مواد ساختمانی، مبلمان و موارد مشابه می‌آیند. این آلاینده‌ها شامل ذرات معلق مانند گرد و خاک، قارچ، گرده گیاهان و گازها مانند ترکیبات آلی فرار و فرمالدئید هستند. کیفیت و میزان آلودگی هوای داخلی در هر خانه و حتی در یک خانه اما در ساعت‌های مختلف روز، متفاوت است. ازآنجایی که بیشتر افراد ۹۰ % از زمان خود را در محیط داخلی به خصوص منزل می‌گذارنند، بیشترِ تماس با آلاینده‌ها را از این طریق دریافت می‌کنند.

موثرترین راه برای تصفیه و پالایش هوای محیط خانه، از بین بردن منبع تولید آلودگی و ایجاد تهویه با هوای پاک بیرون است. در کنار این دو راه، تحقیقات نشان داده‌اند که فیلتراسیون هوا می‌تواند یک روش مکمل موثر در کنار تهویه و کنترل از منشا باشد. استفاده از یک دستگاه تصفیه هوای مناسب و یا تکمیل فیلتر هوای سیستم سرمایش، گرمایش و تهویه هوای مرکزی می‌تواند به بهبود کیفیت هوای داخلی کمک کند.

دستگاه تصفیه هوا که از آن تحت عنوان دستگاه پالایش هوا و یا ضدعفونی کننده هوا نیز یاد می‌شود، برای تصفیه هوای یک اتاق و یا فضای بزرگ‌تری از منزل طراحی شده است. فیلترهای هواسازهای مرکزی نیز برای تصفیه هوای کل منزل ساخته می‌شوند.

دستگاه‌های تصفیه هوای پرتابل و فیلترهای هواساز مرکزی می‌توانند آلودگی هوای داخلی را کاهش دهند اما آلودگی محیط داخلی هیچگاه به صفر نمی‌رسد.

نکاتی برای انتخاب دستگاه تصفیه هوا و یا فیلتر هوای مناسب

زمانی که به دنبال یک دستگاه تصفیه هوا هستیم، باید نکات زیر را به خاطر داشته باشیم:

هیچ دستگاه تصفیه هوایی تمامی‌ آلودگی‌های منزل را از بین نمی‌برد.

باید به خاطر داشته باشید که اکثر فیلترها برای تصفیه یکی از دو عامل آلاینده هوا طراحی شده‌اند. بنابراین برای تصفیه هر دو عامل ذرات و گازها، برخی از دستگاه‌های تصفیه هوا دارای دو فیلتر هستند. برخی دیگر از انواع دستگاه تصفیه هوا نیز دارای تنها یک فیلتر (معمولا برای ذرات) هستند.

همچنین ممکن است فیلتر و یا دستگاه تصفیه هوا تنها برای جذب یک یا انواع خاصی از گازها طراحی شده باشند. بنابراین قبل از خرید حتما به بسته بندی و توضیحات دستگاه تصفیه هوای مورد نظر توجه نمایید.

تمامی‌فیلترهای دستگاه تصفیه هوا نیاز به تعویض و رسیدگی دائمی‌ دارند. در صورتی که یک فیلتر کثیف و اشباع شده باشد، دستگاه راندمان پایینی خواهد داشت.

دستگاه تصفیه هوای پرتابل

برای از بین بردن آلودگی‌هایی که از جنس ذرات معلق است، دستگاه تصفیه هوایی انتخاب کنید که ظرفیت هوادهی بالایی داشته و با متراژ محل مورد نظرتان متناسب است. هرقدر میزان ظرفیت هوادهی دستگاه تصفیه هوا بالاتر باشد، فضای بزرگ‌تری را پوشش داده و در نتیجه تعداد ذرات بیشتری را به داخل خود می‌کشد. همچنین باید توجه داشته باشید که  دستگاه مورد نظرتان حتما دارای هپا یا فیلتر جاذب ذرات معلق با راندمان بالا  (Hepa or High Efficinecy Particulate Arrestant) باشد.

برای تصفیه گازها، دستگاه تصفیه هوایی را انتخاب کنید که فیلتر کربن اکتیو داشته باشد. باید به خاطر داشته باشید که روش‌های سنجش کیفیت فیلترهای هوای کربن اکتیو، روش‌های رایج و و در دسترس عامه‌ای نبوده و معمولا در فروشگاه قابل تست نیستند. فیلترهای کربن اکتیو در صورتی که با حجم و مقدار زیادی در دستگاه تصفیه هوا استفاده شده باشند، می‌توانند به خوبی آلودگی گازی را تصفیه کنند.

دستگاه تصفیه هوایی که هم فیلتر هپا داشته باشد هم فیلتر کربن اکتیو، می‌تواند هم ذرات معلق و هم گازها را تصفیه کند. به طور کلی یک دستگاه تصفیه هوا در صورتی که با دور فن بالاتر و در ساعات بیشتری استفاده شود، کارایی بهتری خواهد داشت. یک دستگاه تصفیه هوا در سرعت‌های پایین، هوای کمتری را فیلتر می‌کند. در دور فن بالاتر، هوای بیشتری از فیلتر دستگاه عبور می‌کند. همچنین افزایش ساعات کارکرد دستگاه تصفیه هوا، کیفیت هوای محیط را بسیار بهبود می‌دهد.

فیلترهای هوای سیستم تهویه مرکزی

فیلترهای سیستم‌های هوارسان مرکزی، تنها زمانی که سیستم تهویه در حال کار است، هوای محیط را فیلتر می‌کنند. در بیشتر اوقات سیستم‌های تهویه مرکزی تنها زمانی روشن می‌شوند که نیاز به سرمایش و یا گرمایش هست. یعنی ۲۵% اوقات در فصول سرد و گرم. در صورتی که نیاز به نتایج مطلوب‌تری از فیلتراسیون هوا دارید، باید سیستم تهویه خود را مدت زمان بیشتری روشن بگذارید. البته این امر به علت افزایش هزینه‌های مصرفی مانند هزینه برق و همچنین عدم امکان کنترل رطوبت به خصوص در فصول گرم، سخت‌تر امکان پذیر است. فیلترهای هوارسان‌ها در منازل معمولا برای تصفیه ذرات طراحی شده‌اند. در صورتی که تمایل دارید از فیلتری با راندمان بالاتر استفاده کنید، حداقل فیلتری با گواهی MERV یا گواهی حداقل راندمان ۱۳ انتخاب کنید و متناسب با حداکثر توان فن و سیستم خود فیلتر تهیه کنید.برای اینکار می‌توانید با یک تکنیسین سیستم تهویه مشورت کنید.

برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به مقاله سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا درباره دستگاه‌های تصفیه هوای خانگی مراجعه نمایید. توجه داشته باشید که در هر صورت سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا، هیچ برند و یا مدل خاصی از دستگاه تصفیه هوا را توصیه نمی‌کند.

سوالات متداول درباره دستگاه تصفیه هوا

آیا دستگاه تصفیه هوا و سیستم هوارسان می‌توانند کیفیت هوای خانه من را بهبود دهند؟ بله. برخی از مدل‌های دستگاه تصفیه هوا و فیلترهای تهویه می‌توانند ذرات درشت را از هوا تصفیه کنند. برخی دیگر نیز می‌توانند ذرات فوق ریز که اهمیت بیشتری در حفظ سلامتی افراد دارند را تصفیه کنند. برخی از دستگاه‌های تصفیه هوا هم گازها و هم ذرات معلق را از هوا جذب می‌کنند. یک دستگاه تصفیه هوا هرقدر زمان بیشتری روشن باشد، هوای بیشتری را تصفیه می‌کند. به‌ خاطر داشته باشید که حذف آلاینده‌های داخلی از منبع و باز گذاشتن در و پنجره در صورت مناسب بودن هوای بیرون برای ایجاد تهویه در کنار استفاده از دستگاه تصفیه هوا، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

آیا دستگاه تصفیه هوا و فیلتر تهویه تاثیر مثبتی بر سلامتی دارد؟ بله. تحقیقات متعددی نشان داده‌اند که استفاده از یک دستگاه تصفیه هوای پرتابل خانگی تاثیر بسیاری بر شرایط افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، عروقی، تنفسی و ریوی داشته است. البته این تغییرات معمولا توسط افراد عادی قابل تشخیص و محسوس نیستند و باید توسط یک پزشک بررسی شوند.

آیا دستگاه تصفیه هوای خانگی و فیلتر هوای تهویه مطبوع علائم بیماری آسم و آلرژی را کاهش می‌دهند؟ بله. بررسی‌های پزشکی نشان داده‌اند که استفاده از یک دستگاه تصفیه هوای پرتابل به خصوص دستگاهی که دارای فیلتر هپا است، از شدت علائم افراد مبتلا به آسم و آلرژی کاسته است.

آیا یک دستگاه تصفیه هوای خانگی و یا فیلتر تهویه مطبوع می‌تواند مشکل رشد قارچ در یک خانه را رفع کند؟ خیر. قارچ‌ها معمولا در منازل و محیط‌هایی که رطوبتی بالاتر از حد استاندارد دارند رشد می‌کنند. برای حل مشکل رشد قارچ، باید منبع رطوبت را از بین برد. یک دستگاه تصفیه هوا و یا فیلترهای سیستم هوارسان می‌توانند ذرات میکرونی قارچی که در هوا معلق هستند را جذب کنند و حتی گاهی بوی حاصل از رطوبت و قارچ را از بین ببرند، اما منبع رطوبت و ایجاد قارچ را از بین نمی‌برند.

نکته بسیار مهم: از خرید دستگاه تصفیه هوا و یا فیلتری که در جریان تصفیه هوا به صورت عمدی و یا به شکل محصول جانبی، گاز اوزون تولید می‌کند، خودداری نمایید. اوزون یک گاز آلاینده و مضر برای ریه است. به خاطر داشته باشید که دستگاه تصفیه هوایی که از هرکدام از روش‌های الکترواستاتیک، یونیزاسیون، لامپ یو وی و پلاسما استفاده کند، گاز اوزون از خود متصاعد می‌کند.

سوالات متداول در مورد دستگاه تصفیه هوای پرتابل

ظرفیت هوادهی دستگاه تصفیه هوا به چه معنا است؟ ظرفیت دستگاه تصفیه هوا نشان می‌دهد که آن دستگاه چه حجمی‌ از هوا را تصفیه می‌کند. بالا بودن ظرفیت هوادهی از اهمیت بسیاری برخوردار است. زیرا به خصوص در فصول آلوده، هرقدر یک دستگاه تصفیه هوا بتواند هوای بیشتری را از فیلترهای خود عبور دهد،  تعداد دفعات تعویض هوا در محیط بیشتر شده و آلودگی هوای محیط سریع‌تر کاهش پیدا می‌کند.

چگونه دستگاه تصفیه هوایی انتخاب کنم که ذرات معلق را به خوبی تصفیه می‌کند؟ یک دستگاه تصفیه هوا با توجه به نوع فیلتر ذرات خود، نشان می‌دهد که با چه راندمانی ذرات معلق محیط را تصفیه می‌کند. برای اطمینان از این که دستگاه تصفیه هوایتان به خوبی ذرات فوق ریز را جذب می‌کند، باید درباره کلاس فیلتر و اینکه آیا فیلتر آن از نوع هپا هست یا خیر، مطمئن شوید. یک فیلتر هپا از کلاس H13 می‌تواند ذرات فوق ریز تا ابعاد ۰.۳ میکرون را با راندمان ۹۹.۹۷ % تصفیه کند. دستگاه‌هایی که از فیلتر هپای واقعی استفاده می‌کنند، دارای گواهینامه استاندارد EN1822 هستند که نوع فیلتر و کلاس آن را نشان می‌دهد.

چگونه از تناسب دستگاه تصفیه هوای مورد نظرم با متراژ خانه ام مطمئن شوم؟ در صورتی که از متراژ منزل خود اطلاع دارید، آن را در ارتفاع سقف خود ضرب کنید. سپس ظرفیت هوادهی دستگاه را بر عدد به دست آمده تقسیم کنید. (توجه داشته باشید که ظرفیت هوادهی دستگاه به متر مکعب باشد). در صورتی که نتیجه این تقسیم ۲ و یا نزدیک به عدد ۲ باشد، این دستگاه تصفیه هوا برای منزل شما مناسب خواهد بود.

چگونه دستگاه تصفیه هوایی انتخاب کنم که ترکیبات آلی فرار را تصفیه می‌کند؟ دستگاه تصفیه هوایی را خریداری نمایید که دارای فیلتر کربن اکتیو برای جذب گازها و سایر آلودگی‌های شیمیایی است. همچنین از وزن این فیلتر مطمئن شوید. ضخامت این فیلتر و مقدار آن از اهمیت بسیاری برخوردار است. تحقیقات علمی‌ تاثیر مثبتی از استفاده از روش‌های تصفیه پلاسما، اکسیدان فتوکاتالیتیک و یا استفاده از اشعه ماورا بنفش در جذب گازها در دستگاه تصفیه هوای خانگی نشان نداده‌اند.

آیا دستگاه‌های تصفیه هوا، جدول رده بندی صدا دارند؟ اکثر دستگاه‌های تصفیه هوا دارای اطلاعات فنی مربوط به صدا هستند. صدای یک دستگاه تصفیه هوا به نوع فن و سرعت آن بر می‌گردد. در صورتی که صدا برایتان اهمیت زیادی دارد، دستگاه تصفیه هوایی انتخاب کنید که صدای کمی‌ را در جدول مشخصات فنی خود ذکر کرده است. صدایی به میزان ۵۰ دسیبل تقریبا مشابه صدای یک یخچال است.

دستگاه تصفیه هوای خود را کجا باید قرار دهم؟ دستگاه تصفیه هوای خود را در قسمتی از منزل قرار دهید که بیشترین استفاده را از آن دارید. بسیاری از مدل‌های تصفیه هوا برای قرارگیری روی زمین طراحی شده اند، برخی نیز برای قرارگیری روی میز. در هر صورت دقت کنید که دستگاه خود را در محلی قرار دهید که ورودی و خروجی هوای آن مسدود نشود. دستگاه را از پرده‌ها و مبلمان دور نگه دارید.

برچسب Energy Star روی یک دستگاه تصفیه هوا به چه معناست؟ برخی از دستگاه‌های تصفیه هوای موجود دارای برچسب Energy Star هستند. این برچسب به این معناست که آن دستگاه تصفیه هوا از استانداردهای مخصوص سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا در زمینه بهینگی انرژی پیروی می‌کند. این برچسب هیچگونه ارتباطی با راندمان آن دستگاه تصفیه هوا در زمینه پاکسازی هوا ندارد.

فیلترهای هوای تهویه مطبوع

فیلترهای هوای تهویه مطبوع چگونه رده بندی می‌شوند؟ روش‌های بسیاری برای رده بندی فیلترهای هوا وجود دارد. “گزارش نرخ حداقل راندمان” (Minimum Efficiency Reporting Value یا MERV)، “طبقه بندی راندمان فیلتر” (Filter Performance Rating یا FPR و “رده بندی راندمان ماکروپارتیکل‌ها” (Microparticle Performance Rating یا MPR) برخی از این روش‌ها هستند. استاندارد MERV شناخته شده ترین این روش‌هاست. در تمامی‌ این روش‌ها، هرقدر عدد بالاتر باشد، راندمان حذف ذرات نیز بالاتر خواهد بود.

چگونه فیلتر هوایی با بالاترین راندمان برای تصفیه ذرات معلق فوق ریز انتخاب کنیم؟ فیلترهایی با استاندارد MERV 13 و بالاتر، برای حذف و تصفیه حداقل ۵۰ % ذرات فوق ریز نیاز هستند.